Czy pasta do zębów z nanohydroksyapatytem jest bezpieczna?

Od wielu lat trwa debata na temat fluoru, wiele osób rozważa zastąpienie swoich past do zębów z fluorem alternatywnymi produktami, które zawierają nanohydroksyapatyt.

Czym jest pasta do zębów z hydroksyapatytem?

Pasta do zębów z hydroksyapatytem (HAP) to produkt stomatologiczny zawierający sztuczny fosforan wapnia. Wapń i fosforan to minerały, które tworzą 95% szkliwa zębów i 70% kości. W 1970 roku amerykańska agencja rządowa odpowiedzialna za narodowy program lotów kosmicznych i badania kosmosu (NASA) stworzyła pierwszą syntetyczną formę hydroksyapatytu, aby pomóc astronautom w odbudowie zębów i uzupełnieniu ubytków kości po misjach w warunkach nieważkości. Kilka lat później prawa do własności intelektualnej zostały wykupione przez firmę Sangi, która korzystając z pierwotnej koncepcji, zainwestowała w badania i rozwój, aby stworzyć technologię, która jest dziś dostępna na rynku. Pierwsza remineralizująca pasta do zębów  zawierająca hydroksyapatyt to produktów firmy Sangi Co. Ltd – japońskiego producenta specjalizującego się w produktach do higieny jamy ustnej.

Pasta do zębów z hydroksyapatytem, kontra pasta do zębów z nanohydroksyapatytem?

Różnica między pastą do zębów z hydroksyapatytem (HAP), a pastą z nanohydroksyapatytem (nano-HAP), polega na wielkości cząsteczek. Pasta do zębów z nanohydroksyapatytem zawiera cząsteczki o rozmiarze jednego nano lub mniejsze. SANGI w 2003 roku zredukowała wielkość hydroksyapatytu do dwucyfrowej skali nano (średnia około 50 nm), co dodatkowo wzmocniło jego działanie remineralizujące (1 nanometr = jedna milionowa milimetra).

Hydroksyapatyt jest jednym z najdokładniej badanych biomateriałów w medycynie ze względu na udowodnioną biozgodność, ponadto jest głównym składnikiem mineralnym kości i zębów. W stomatologii nanohydroksyapatyt wykazuje działanie remineralizujące oraz redukujące nadwrażliwość zębów. Ze względu na swoje unikalne właściwości, takie jak zdolność do chemicznego wiązania się z kością, brak toksyczności i stanu zapalnego oraz stymulacja wzrostu kości poprzez bezpośrednie działanie na osteoblasty, nano-HAP jest szeroko stosowany w periodontologii oraz chirurgii szczękowo-twarzowej. Jego zastosowanie w implantologii stomatologicznej jest jednak szeroko stosowane od lat, ponieważ substancja ta wykazuje doskonałe właściwości osteoindukcyjne (proces pobudzania i rekrutowania komórek macierzystych w celu utworzenia nowej tkanki kostne) i poprawia integrację implantu z kością.

Korzyści ze stosowania pasty do zębów z hydroksyapatytem:

• Przylega do bakterii i płytki nazębnej powodujących próchnicę i pomaga w ich usuwaniu,
• Wypełnia mikroskopijne szczeliny na powierzchni zębów, w których może gromadzić się płytka nazębna,
• Remineralizuje zdemineralizowane obszary pod powierzchnią zęba, które stanowią pierwszy etap rozwoju próchnicy (początkowe zmiany próchnicowe),
• Łagodzi nadwrażliwość poprzez uszczelnienie odsłoniętych kanalików zębinowych.

W ostatnim czasie w świecie nauki pojawiły się spekulacje dotyczące bezpieczeństwa nanohydroksyapatytu, aczkolwiek niepoparte żadnymi aktualnymi dowodami klinicznymi, oto kilka z nich:

• Brak znaczących badań nad długoterminowym wpływem pasty zawierającej  nanohydroksyapatyt.
• Cząsteczki nano-hydroksyapatytu mają podobny skład do minerałów kostnych, pojawiły się teoretyczne obawy, że w przypadku wchłaniania ogólnoustrojowego mogłyby one potencjalnie przyczyniać się do niepożądanych zwapnień w tkankach miękkich, takich jak naczynia krwionośne czy nerki.
• Pojawiły się obawy, że nanohydroksyapatyt może przenikać do kanalików zębiny, powodując nieznane długoterminowe skutki.
• Nadmierne stosowanie hydroksyapatytu może prowadzić do hipermineralizacji. Dzieje się tak, gdy na powierzchni zęba gromadzi się zbyt dużo minerałów, co może zmienić jego wygląd i strukturę.
• Brak silnych właściwości antybakteryjnych: chociaż hydroksyapatyt może pomóc w remineralizacji szkliwa, nie posiada on tak silnych właściwości antybakteryjnych jak niektóre pasty do zębów z fluorem.
• Procesy pozyskiwania i produkcji nano-HAP mogą nie być spójne, co może prowadzić do różnic w czystości i wielkości cząstek.
• Brak ścisłych regulacji dotyczących pasty do zębów z nanohydroksyapatytem w niektórych regionach może skutkować produkcją produktów o niejednolitej jakości i potencjalnie niższej skuteczności.

Pasty do zębów HAP/nano-HAP są dostępne również w USA, w ofercie m.in takich producentów jak Davids Health Sciences, Inc., czy BOKA. Jednak Amerykańska Agencja ds. Żywności i Leków (FDA) odpowiedzialna za ochronę zdrowia publicznego nie zatwierdziła pasty do zębów z hydroksyapatytem jako produktu przeciwpróchniczego. Żadna pasta do zębów zawierająca hydroksyapatyt nie uzyskała certyfikatu ADA (American Dental Association), który potwierdza, że produkt został przebadany pod kątem bezpieczeństwa i skuteczności. Trzeba jednak mieć na uwadze fakt, że Certyfikat nie dopuszcza wyrobu do obrotu, ani go nie dyskwalifikuje, jest jedynie prestiżowym wyróżnieniem nadanym przez specjalny komitet ADA dla produktów stomatologicznych używanych przez pacjentów oraz wyrobów stomatologicznych stosowanych przez stomatologów.

Mając na uwadze dobro pacjentów, Komitet Naukowy Komisji Europejskiej wyraził obawy z powodu braku długoterminowych danych dotyczących bezpieczeństwa stosowania nanohydroksyapatytu. Doprowadziło to do wprowadzenia tymczasowych ograniczeń dotyczących stosowania nano-HAP. 

Po analizie danych naukowych, bazując na przedstawionych danych, Komitet Naukowy ds. Bezpieczeństwa Konsumentów 26 czerwca 2025 r uznał hydroksyapatyt (nanocząsteczki) za bezpieczny w stężeniach do 29,5% w paście do zębów i do 10% w płynie do płukania jamy ustnej. Opinia naukowa na temat hydroksyapatytu (nano) – Wniosek IV

Niniejsza ocena bezpieczeństwa dotyczy wyłącznie hydroksyapatytu (nano) posiadającego następujące właściwości:

• Składa się z cząstek w kształcie prętów, z których co najmniej 87% (pod względem liczby cząstek) ma współczynnik kształtu równy lub mniejszy niż 3, a pozostałe 13% ma współczynnik kształtu nieprzekraczający 9.
• Cząsteczki HAP nie są powlekane ani modyfikowane powierzchniowo.
• Opinia dotyczy cząstek HAP o maksymalnej długości nanocząstek HAP w niniejszej Opinii, tj. 122 ± 43 nm.

Reasumując, wniosek SCCS po przeanalizowaniu całej bazy danych jest jasny: nano-HAP w kształcie pałeczki jest bezpieczny do stosowania w higienie jamy ustnej w zatwierdzonych stężeniach.